ความรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า...สำคัญอย่างไรหรือ?

           Self-esteem  หรือ  ความรู้สึกว่าตัวเรามีคุณค่า มีความหมาย มีความสำคัญ  เป็นความรู้สึกที่มีความสำคัญมากสำหรับมนุษย์ปุถุชนคนธรรมดา  เพราะเป็นสิ่งหล่อเลี้ยงจิตใจเราให้ชุ่มชื่น ไม่ห่อเหี่ยว ไม่เศร้า  ถ้าคนเรารู้สึกไร้ค่ามากๆ จะทำให้ไม่อยากมีชีวิตอยู่  เช่น คนที่ผิดหวังอย่างรุนแรงและฉับพลัน  ซึ่งหมายความว่าคุณค่าของคนเหล่านี้ต้องมาจากคนอื่น ยังไม่ใช่คุณค่าของตนเองที่แท้จริง

           คุณค่าที่แท้จริงของเรา  หรือความเคารพนับถือที่มีต่อตัวเอง  เป็นอาหารใจที่หล่อเลี้ยงให้จิตใจมีชีวิตอยู่ได้  คุณค่าที่แท้จริงของเรา เราเป็นคนตัดสินเอง ว่าเราเป็นคนมีคุณค่าหรือไม่เพียงใด  โดยสิ่งที่ทำให้เกิดคุณค่าที่แท้จริงให้เรา คือ คุณงามความดีที่เราทำให้ตนเองและผู้อื่น จิตใจที่ดีงามของเรา นิสัยใจคอที่ดีของเรา  พูดง่ายๆก็คือ เป็นคนดี พูดดี คิดดี ทำดี มีศีลธรรม ไม่ทำบาป ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น  สิ่งเหล่านี้คือ คุณค่าแท้เป็นความภาคภูมิใจของเราและอยู่ในใจของเราตลอดไปได้

           แต่ทุกวันนี้ คนเราเกิดความสับสน จึงละทิ้งและละเลยการสร้างคุณค่าภายในตัวเราให้เกิดขึ้น แต่กลับไป แสวงหาแต่คุณค่าภายนอกมาพอกตัว  เช่น  ต้องพึงหวังให้คนอื่นมายกย่อง มายอมรับ มาชื่นชม หรือแม้กระทั่งมายกยอปอปั้น จึงสามารถรู้สึกดีกับตัวเองได้   คุณค่าภายนอกพวกนี้ที่จริงเป็นคุณค่าเทียม ถ้าสิ่งภายนอกพวกนี้ต้องสูญหายไป เพราะเราควบคุมไม่ได้ ก็จะทำให้คนๆนั้นอยู่ไม่ได้ อาจเกิดโรคซึมเศร้าขึ้น  ก่อให้เกิดปัญหาเดือดร้อนให้ตัวเองและผู้อื่นได้ง่าย

          เช่น  วัยรุ่นชายต้องยกพวกไปทำร้ายฝ่ายตรงข้ามเพื่อกู้ “ศักดิ์ศรี” จึงเกิดเรื่องวัยรุ่นยกพวกตีกันไม่รู้จักจบ เพราะไม่มีการแก้ปัญหาที่รากเหง้า คือ การทำให้วัยรุ่นเหล่านี้สามารถมีคุณค่าภายในตนเองได้ ก็จะไม่เดือดร้อนเวลาวัยรุ่นอื่นมา “หยามนํ้าหน้า”  เพราะถ้ามีคุณค่าภายใน ไม่มีใครมาทำลายลงได้นอกจากตัวเราเองเท่านั้น

           ส่วนวัยรุ่นหญิงก็อยากรู้สึกมีคุณค่า ก็พยายามแต่งตัวสวยๆให้ทันกับแฟชั่น ใช้ของแพงๆ หรือพยายามปรับปรุงรูปร่างหน้าตาอย่างสุดฤทธิ์สุดกำลังจนเกิดโรคคลั่งผอม (Anorexia Nervosa)  ของเราก็ช่วยโหมค่านิยมผิดๆเหล่านี้  เช่น ศูนย์ลดนํ้าหนัก ขายยาลดนํ้าหนัก  เพราะผู้ขายได้ผลประโยชน์จากการขายสินค้าและบริการมากมาย โดยหญิงสาวเหล่านี้ไม่รู้ตัวเลยว่ากำลังจะเป็นเหยื่ออันโอชะของผู้แสวงหากำไรอย่างตะกละตะกลาม

           ผู้ใหญ่เองก็ต้องมีคุณค่าที่แท้จริงในตนเองเสียก่อน จึงจะสั่งสอนอบรมลูกหลานของเราให้มีคุณค่าในตนเองที่แท้จริงได้  คุณค่าและความเคารพนับถือตนเอง  การยอมรับตัวเองเป็นเรื่องสร้างได้ส่งเสริมให้เกิดขึ้นได้ตลอดชีวิต ไม่มีคำว่าสายเกินไป เป็นความพร่องในใจที่เสริมได้ เติมเต็มได้ด้วยตนเอง

           ลักษณะของผู้มีคุณค่าในตนเองสูง... จะรู้สึกมีความสุข มีความสงบ อารมณ์ไม่วู่วาม มีความมั่นใจในตนเอง รู้สึกสบายๆไม่ขัดแย้ง มีพฤติกรรมคงเส้นคงวา มีมนุษยสัมพันธ์ดี สามารถเข้ากับคนอื่นได้ง่าย คนอื่นอยู่ใกล้ก็สบายใจด้วย


           กองบรรณาธิการเว็บไซต์ "สรรพสรร"
           เรียบเรียงข้อมูลจากข้อเขียนของ...

           ศาสตราจารย์ แพทย์หญิง นงพงา ลิ้มสุวรรณ
           ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์
           โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล